پدر بلوط؛ سرباز جنگل و احیاگر طبیعت و انسانیت

در عرصه های بام خرم‌آباد، جایی که هر صبح بوی بلوط‌های جوان با نسیم کوهستان درهم می‌آمیزد، مردی حضور دارد که عمرش را پای نفس کشیدن جنگل‌های زاگرس گذاشته است، مظفر افشار، پدر بلوط ایران، حالا تنها بلوط‌ها را احیا نمی‌کند؛ بلکه با همراه کردن محکومان و زندانیان جرایم غیرعمد، فرصتی تازه برای پیوند طبیعت و انسانیت فراهم می‌سازد.

به گزارش ایرنا مسیر خاکی بام خرم‌آباد از همان ابتدا قصه‌ای ناتمام از رنج و رستگاری را روایت می‌کند، جایی که مظفر افشار، مردی که نامش با بلوط و زاگرس گره خورده، آرام و پیوسته قدم می‌زند و هر نهال را مثل فرزندش خطاب می‌کند.

او سال‌هاست که برای جان گرفتن جنگل‌های زاگرس، از روستا به کوه و از استان به استان رفته، اما این روزها روایت تازه‌ای در کنار تلاش‌هایش شکل گرفته است.

در کنار او گروهی از مردان قرار دارند که شاید تا چندی پیش کسی تصور نمی‌کرد روزی نگهبانان خاموش طبیعت شوند، زندانیان جرایم غیرعمد که با همکاری دستگاه قضایی و انجمن‌های مردمی، به‌جای تحمل روزهای بی‌ثمر در سلول، فرصت یافته‌اند کنار پدر بلوط‌ها به احیای طبیعت کمک کنند.

اینجا، در سایه بلوط‌های جوان، کار معنا پیدا می‌کند، هر فرد بیل به‌دست، گودال می‌کند، خاک می‌ریزد، پای نهال آب می‌دهد و مظفر افشار آرام و دقیق نکته‌های فنی را گوشزد می‌کند، از شیب مناسب زمین گرفته تا نحوه محکم کردن ریشه در خاک. او می‌گوید: «آدم وقتی کنار درخت می‌ایستد، خودش هم ریشه می‌گیرد.»

این مردان که روزگاری زیر فشار بدهی و مشکلات مسیرشان به زندان کشیده شده بود، حالا در دل طبیعت معنای تازه‌ای از مسئولیت را تجربه می‌کنند، بسیاری از آن‌ها می‌گویند حضور در بام خرم‌آباد فقط کار نیست بلکه تمرینی برای بازگشت به زندگی، برای جبران، برای باور دوباره به خود است.

بام خرم‌آباد به لطف مظفر افشار و این جمع کوچک، حالا فقط یک فضای تفریحی نیست،به مدرسه‌ای زنده تبدیل شده که در آن بلوط‌ها رشد می‌کنند و انسان‌ها دوباره متولد می‌شوند، روایت پدر بلوط‌ها همچنان ادامه دارد؛ روایتی که نشان می‌دهد احیای طبیعت، اگر با دل همراه باشد، می‌تواند دست انسان را هم از خاکستر بلند کند.

مظفر افشار، فعال باسابقه حوزه منابع طبیعی و شناخته‌شده به‌عنوان پدر بلوط ایران، بیش از چهار دهه از زندگی خود را وقف کاشت، احیا و مراقبت از جنگل‌های بلوط زاگرس کرده است، فعالیت‌هایی که بدون اتکا به بودجه دولتی و عمدتاا با هزینه شخصی انجام شده و با همراهی کامل خانواده او، الگویی از مشارکت موثر مردمی در حفاظت از طبیعت را شکل داده است.

بر اساس بررسی مستندات محلی، برنامه‌های محیط‌زیستی مظفر افشار از دهه ۱۳۶۰ آغاز شده و در طول این سال‌ها به‌صورت منظم ادامه یافته است. او از نخستین کنشگرانی است که موضوع ضعف پوشش جنگلی زاگرس و روند کاهش بلوط‌ها را مورد توجه قرار داد و با جمع‌آوری بذر، تولید نهال و کاشت تدریجی در مناطق تخریب‌شده، به شیوه‌ای خودجوش در مسیر احیای این جنگل‌ها گام برداشت.

تهیه بذرهای سالم بلوط، نگهداری در فصل‌های حساس، انتقال با هزینه شخصی، و مراقبت دوره‌ای از نهال‌ها از جمله اقداماتی است که به‌طور منظم توسط او انجام می‌شود. پایش ماهانه نهال‌ها و ثبت وضعیت رشد آن‌ها بخش دیگری از برنامه‌های اوست که باعث افزایش نرخ موفقیت کاشت در منطقه شده است.

فعالیت‌های افشار علاوه بر اثرات مستقیم زیست‌محیطی، در حوزه اجتماعی نیز بازتاب گسترده‌ای داشته و حضور مستمر او در عرصه‌های طبیعی، توجه به آموزش غیررسمی مردم محلی و معرفی اهمیت اکولوژیک بلوط به کوهنوردان و گردشگران سبب شده است سطح آگاهی عمومی نسبت به ارزش‌ جنگل‌های زاگرس افزایش یابد.

این روند طی سال‌های اخیر به شکل‌گیری شبکه‌ای از علاقه‌مندان محیط‌زیست در استان کمک کرده که بخشی از فعالیت‌های جمعی حفاظت از بلوط را دنبال می‌کنند.

مظفر افشار معروف به پدر بلوط ایران زاده مهر ۱۳۳۱ در خرم‌آباد کنشگر محیط زیست ایرانی حدود ۴۰ سال است که در حوزه حمایت و احیای محیط زیست، جنگل‌ها و نیز در بالاترین اولویت، حفاظت و احیای درختان بلوط فعالیت دارد.

نهال های کاشته شده توسط وی در بام خرم‌آباد پس از حدود ۸ سال بذر داده‌اند که این در نوع خود جالب توجه است، در کنار بلوط نیز از زالزالک وحشی، گلابی وحشی، انجیر و سماق کوهی برای کشت در کوهستان در برنامه‌های کاشت درخت توسط افشار می‌توان نام برد.

وی سال ۱۳۹۴ به عنوان چهره برتر محیط زیست کشور انتخاب شد، شهریور ۹۸ در آیین بزرگداشت چهره‌های ماندگار لرستان در حضور مقامات استانی از مظفر افشار به عنوان چهره ماندگار در حوزه اجتماعی تجلیل به عمل آمد.

پدر بلوط ایران در سال های ۹۹ و ۱۴۰۲ نامزد جایزه مهرگان علم در بخش یک عمر تلاش در عرصه محیط زیست شد و از ایشان به عنوان کنشگر محیط زیست، احیا کننده درختان بلوط در رشته کوه زاگرس و مجموعه خدمات آموزشی و ترویجی تجلیل به عمل آمد.